Wartość człowieka a poczucie własnej wartości

Wartość człowieka a poczucie własnej wartości, to dwie rzeczywistości – często bardzo odległe od siebie. Problem niskiego poczucia własnej wartości jest zjawiskiem, które dotyka wielu osób. Jacob Levy Moreno – twórca psychodramy (kierunek psychoterapii) uważał, że lęk przed możliwością bycia niewartościowym jest najbardziej podstawowym lękiem człowieka.

Osoba o niskim poczuciu własnej wartości z ogromnym bólem i wstydem ukrywa własną samoocenę przed innymi, a nierzadko i przed sobą samym. Z uwagą wsłuchuje się w komunikaty docierające ze strony innych: „Jesteś wartościowy JEŚLI…”. To „JEŚLI” rani ją głęboko, a jednak próbuje spełniać oczekiwania innych, aby stać się wartościową. Ale staje się jedynie niewolnikiem oczekiwań, a w sercu nadal nosi skrywany ból. Często nie wie lub nie dociera do niej jedna z podstawowych prawd o człowieku: że na wartość nie można sobie zasłużyć, że WARTOŚĆ PO PROSTU SIĘ MA.

Niskie poczucie własnej wartości nie jest problemem błahym. Kładzie się ono cieniem na całym życiu człowieka. Dotyka go na płaszczyźnie fizycznej, psychicznej i duchowej.

W czym przejawia się niskie poczucie własnej wartości?

Płaszczyzna fizyczna:

  • Osoby o niskim poczuciu własnej wartości często są pochylone.
  • Stoją niepewnie na nogach a ich środek ciężkości ucieka ku górze.
  • Mówią cicho, niewyraźnie, szybko, jakby chciały, aby nikt ich nie zrozumiał.
  • Chętnie zamykają się w swoim pokoju, chcą, aby wszyscy dali im „święty spokój”.
  • Często czują się zmęczone (dlatego kryją się w osamotnieniu).
  • Często mają kłopoty zdrowotne (często, ale nie zawsze) – u podstaw wielu chorób leży niepewność siebie.
  • Często mają problemy z seksualnością. Im niższe poczucie własnej wartości (im człowiek bardziej jest nieszczęśliwy), tym większe zainteresowanie seksualnością - coraz bardziej zaburzoną.
  • Na ogół nie patrzą w oczy. (Lęk, że w moich oczach rozmówca odkryje jakim jestem marnym człowiekiem).
  • Częściej się czerwienią. (Człowiek buduje wokół siebie fasady. Gdy ktoś próbuje skruszyć taką fasadę np. przez krytykę, kolor czerwony mówi: „Stop! Nie posuwaj się dalej, bo zginę, bo zobaczysz jaki jestem niewartościowy).
  • Zbyt mocno koncentrują się na drobnych niedoskonałościach swojego ciała. Każda zmarszczka jest dramatem. Skupiają się na tym czego nie mają a nie na tym co mają.  

Płaszczyzna psychiczna:

  • Osoby te często jawią się jako bierne, leniwe. Lenistwo jest zawsze symptomem czegoś. Człowiek ze swej natury jest twórczy, pełen chęci do działania. Osoby, które nie wierzą w swoją wartość, nie wierzą, że potrafią wartościowo działać.
  • Często przeżywają smutek, nastroje depresyjne.
  • Mają duże problemy z podejmowaniem decyzji. Dotyczy to zarówno ważnych decyzji życiowych, jak i drobnych wyborów. Osoby te boją się ryzyka, boją się, że źle wybiorą. W tle ukryta jest teza: „człowiek niewartościowy nie może dokonywać wartościowych wyborów”.
  • Boją się wyrażać własne zdanie. W grupie wypowiadają się na końcu, aby własną opinię dostosować do opinii innych. Nie ryzykują własnej „niewartościowej” opinii.
  • Nie potrafią mówić „nie” oraz stawiać granic. Chcą być lubiane przez wszystkich, podobać się wszystkim, dlatego bywają bezbarwne i bez przyjaciół. Kto nie ma wrogów na ogół nie ma też i przyjaciół. (Gdy człowiek nie stawia granic, to inne osoby szybko go „przenikają”. Staje się zależny od ich zdania, pochwał, humorów, uczuć. Wszystko bierze do siebie, żyje sparaliżowany lękiem przed uczuciami innych ludzi. Ktoś ma zły humor a on czuje się winny i zastanawia się: czym go obraził?).
  • Mają poczucie, że nikt ich nie lubi a w gruncie rzeczy nie cenią same siebie.
  • Im niższe poczucie własnej wartości, tym słabszy kontakt z własnymi uczuciami i pragnieniami. Wiedzą doskonale co czują inni, ale nie wiedzą, co czują same (bo „niewartościowego wnętrza nie warto słuchać”).
  • Im niższe poczucie własnej wartości, tym większa trudność z byciem „tu i teraz”. Osoby takie są ciągle niespokojne, ciągle przeżywają wątpliwości, czy nie powinny teraz być gdzie indziej, robić coś innego.
  • Trudniej im przyjmować krytykę, czy uszczypliwe uwagi.
  • Ciągle porównują się z innymi. Czyjaś wartość jest dla nich zagrożeniem. Ciągle konkurują, nie potrafią współpracować.
  • Otaczają się ludźmi o mniejszej wartości (w swoim mniemaniu), bo na ich tle lepiej wypadają.
  • Obniżają wartość drugiego człowieka (często nieświadomie), aby od nich nie odszedł.
  • Często prowokują zerwanie relacji (wychodząc z założenia, że „z takim niewartościowym człowiekiem nie warto żyć”) i sami odchodzą, aby nie zrobiła tego druga strona (bo wtedy bardziej zaboli).
  • Niekiedy wzdychają do relacji z wielkimi ludźmi i na ogół kończy się na marzeniach. A jeżeli już nawiążą relację szybko z niej wychodzą, kwestionując przy tym wartość innych.
  • Nie potrafią przyjmować prezentów.
  • Niektórzy próbują zdobyć wartość poprzez nadmierne działanie. Jawią się jako aktywni działacze, pewni siebie a nawet zarozumiali. Ciągle muszą coś robić, nie potrafią odpoczywać. (Osoba pewna swej wartości potrafi trwać w twórczej bezczynności i nadal czuć się wartościowa).
  • Mają skłonność do nadmiernej krytyki. Odwartościowują innych, aby dowartościować siebie. (Prawdziwą krytykę poznaje się po tym, że krytykowany czuje się dowartościowany – co zdarza się niestety bardzo rzadko).
  • Bywają perfekcjonistami. Za fasadą doskonałości skrywają własne poczucie niskiej wartości. Jawią się jako doskonali, bo nie potrafią przyjąć własnych słabości.
  • Mają tendencję do nadopiekuńczości. Ciągle opiekują się wszystkimi dookoła. Taka nadopiekuńczość rożni się od zdrowej opieki tym, że odbiera człowiekowi wartość. Osoba doświadczająca nadopiekuńczości czuje się niezaradna i niewartościowa.
  • Skrupulatnie przestrzegają wszystkich przepisów. Stoi za tym ciche przesłanie „patrzcie jaki jestem wartościowy, jak przestrzegam przepisów”.

Przedstawiony zestaw cech i zachowań nie przedstawia bynajmniej pełnego obrazu osoby o niskim poczuciu własnej wartości a jedynie ukazuje ogólny kierunek. Pozostała też do omówienia płaszczyzna duchowa, ale z racji ograniczeń ramowych artkułu pozostawiam ją do samodzielnej lektury.

Wszystkie informacje pochodzą z konferencji wygłoszonych przez ks. Krzysztofa Grzywocza na sesji poświęconej wartości człowieka, wydanych w formie pisemnej w Zeszycie Formacji Duchowej nr 49/2010 pt.: „Wartość człowieka”

Jeśli powyższy opis zawiera jakąś część prawdy o Twoim życiu, jeżeli bezskutecznie zmagasz się z niskim poczuciem własnej wartości, sięgnij do wskazanej lektury. Rozważania ks. K. Grzywocza dają wiele nadziei i pokazują drogę do zmiany postrzegania siebie, albowiem poczucie własnej wartości – na nasze szczęście – podlega zmianom.

Wymieniona pozycja jest napisana w duchu chrześcijańskim i zapewne w tym kontekście można najwięcej z niej skorzystać. Sądzę jednak, że i dla osób o innym światopoglądzie może być inspiracją do przemiany życia.

AL

Ta strona korzysta z plików cookie. Używając tej strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami Twojej przeglądarki. Możesz dowiedzieć się więcej w jakim celu są używane oraz o zmianie ustawień przeglądarki. Kliknij tutaj »
zamknij